Anasayfa / Psikoloji / Kişilik Huy Mizaç Karakter ve Benlik Kavramları II

Kişilik Huy Mizaç Karakter ve Benlik Kavramları II

İnsanları diğerlerinden farklı kılan en önemli faktör kişiliktir. İnsan, anlaşılması kolay bir varlık değildir.Demek ki insan, ?bireysel? ve kendine has özellikleri olan bir canlıdır. İnsana bu bireyselliğini kazandıran özellikler ?kişilik? dediğimiz, onun kendisi ve çevresiyle, başkalarına benzemeyen kendine özgü bir biçimde geliştirdiği ilişkilerdir.

Buradan hareketle kişilik; ?Bireyin belirgin, değişmeyen ve tutarlı olan özelliklerinin tümüdür? şeklinde tanımlanabilir.

Bu tanımlamalardan hareketle kişiliği, mizaç (huy), yetenek ve karakterin bileşimi olarak ortaya koyabiliriz.Zaten etik değerler ile kişilik arasındaki ilişkiyi ortaya koyan faktörün bireyin karakterinin yapılanmasında ortaya çıktığını söyleyebiliriz. Bireyin duygusallık ve hareketlilik özelliklerini temsil eden mizaç, halk arasında huy olarak adlandırılan ve bir kısmı kalıtımla, bir kısmı da öğrenmeyle edinilen kişilik özelliğini ifade eder.

Kişiliğin ikinci belirleyicisi olan yetenek kavramı ise, bireyin belirli ilişkileri kavrayabilmesi ve analiz edebilmesi anlamında zihinsel yetenek, bireyin fiziksel olarak bir şeyleri başarabilmesi anlamında bedensel yetenek olarak ikiye ayrılır. Kişiliğin üçüncü kanadını oluşturan karakter kavramı ise, kişiliğin sosyal ve ahlaki özelliklerini ifade eder.

Tınar?a (1996) göre kişilik; dinamik, her zaman hareket halinde olan bir yapı olmasının yanında, sürekli ve kararlı bir nitelik taşır. Bu özellikleri nedeniyle bireye özgü nitelikler belirlenebilmekte, ölçülebilmekte ve bireyler için sakin, atak, uyumlu gibi çeşitli değerlendirmeler yapılabilmektedir. Kişiliğin oluşmasında insanın doğuştan gelen özelliklerinin ve içinde yer aldığı çevrenin etkisini bir arada görmek mümkündür.

Tolan, İsen ve Batmaz (1991), genetik özelliklerin ve çevresel etkenlerin insanın kişiliğini şekillendirdiği için,her insanın kişiliğinin bir diğerinden farklı olduğuna, kişiliğinde farklılık gösterdiği ölçüde de yeteneğinin farklılaştığına değinmektedirler. Kimi insan, zekâsı ölçüsünde teknik yeteneğe sahip olurken, bir başkası kişilik yapısı özelliği olarak başka insanlarla iyi iletişim kurma yeteneğine sahip olabilir. Kişilik, bir kişinin tüm özelliklerini yansıtan ve doğumdan ölene kadar devam eden bir süreçtir.

Bazı davranışlar, kişiliğe yerleşmiş gibi görülse de birey, yeni istekler, duygular, düşünce ve davranış şekilleri sergileyerek kişiliğinde bazı değişmeler meydana getirebilir. Örneğin: fazla konuşmayan ve insanlarla diyalog kurmakta zorlanan bir insan, diğer insanlarla ilişki içinde olması gereken bir işte çalışıyorsa işinin gereği bir süre sonra bu özelliğe sahip olabilir. Bu nedenle insanın kişilik özelliklerinin bir boyutu zamanla değişebilir.

Köknel?e (1985) göre kişinin bazı sorulara verdiği cevaplar onun kişiliğinin gelişiminde ve kendini tanımasında yardımcı olmaktadır. ?Amacım nedir?? sorusuna verdiği cevap kendisi için düşündüğü toplumsal yeri, rolü ve saygınlığı ortaya koymaktadır. Başka bir deyişle kendisini nasıl görmek istediğini, kendisine ne değer biçtiğini dile getirmektedir. İnsan kendi olanaklarına ve yeteneklerine uygun gerçek amaçlar saptayabildikçe ve bu amaçlarında zamanlama ve sıralamayı iyi yapabildikçe bu amaçlarına daha kolay ulaşır.

?Ne yapabilirim?? sorusuna verdiği cevap ile kendi yeteneklerini tanır. İnsan kendi yeteneklerinin ne denli gerçekçi değerlendirebilmişse, o denli kendisine uygun amaçlar seçebilir. ?Ne doğru, ne hatalıdır??, ?Değer yargılarım nelerdir?? ve ?Nelere inanmam, nelere inanmamam gerekir?? gibi sorulara verdiği cevaplarla insan içinde yaşadığı çevrenin değerler sistemini tanır. Bu değerler sistemi içinden seçimler yapar. Bu seçimleri yaparken kişinin içinde büyüdüğü çevrenin etkisinin yanında içinde yaşadığı çevrenin ve kişiliğinin de etkisi vardır.

Belirli bir genetik yapı ile dünyaya gelen birey, sosyal çevresi ile karşılıklı etkileşimden oluşan ?sosyalleşme? süreci içerisinde, kendisine toplum içinde rol üstlenmeyi sağlayacak bazı yetenekler,beceriler, güdüler, tutum ve görüşler, sosyal

değer ve normlar oluşturmaktadır. Böylece bireyin kişiliği gelişir ve şekillenir. Sosyalleşme sürecinin gerçekleştiği ilk yer aile, ikinci yer ise öğrenim kurumlarıdır. Ailede bireyin kişiliğinin temelleri oluşur,öğrenim kurumlarında ise ana çizgileri belirlenmiş kişiliğin ayrıntıları belirlenip, bireye bilgi ve yetenekler kazandırılır. Bir diğer sosyalleşme yeri ise, bireyin çalıştığı iş yeridir.

Eren?e (2000) göre kişiliğin başlıca özellikleri şöyle sıralanabilir:

  • Kişilik doğuştan var olan ve sonradan edinilen eğilimlerin bütününden meydana  gelmiştir.
  • Kişilik kazanılan bu eğilimlerin düzenlenmesidir. Böylece eğilimlerin oluşturduğu bir yapıdan söz edilebilir.
  • Her insanın kişisel özelliğini diğerlerinden ayıran bir takım farklılıklar mevcuttur.Yeryüzünde kişilik kavramı sayılamayacak tipi içermektedir.
  • Kişilik bireylerin eğilimlerini çevreye uydurur. Bu sosyal uyum kavramı olarak karşımıza çıkmaktadır.

Her kişiliğin doğuştan kazanılmış bir tek karakteri vardır ve karakter kişiliğin vazgeçilmez bir unsurudur.Bu özellikleri ile kişilik, bireyin kendisini tanıyarak çevresine uymasını belirleyen psikofizik bileşenlerin dinamik olarak düzenlenmesi sistemi ya da toplumsal yaşam sürecinde edinilen alışkanlık ve davranışlar yapısıdır.

Hakkında İdris Gündüzalp

PdrGünlüğü sitesinin kurucu ve editörü olarak yaklaşık 6 yıldır burada yazıyorum. Uzmanlığım çocuk ve ergen psikolojisi olmakla beraber temel amacım mesleğimiz için faydalı paylaşımlarda bulunmaktır.

İlginizi Çekebilir

Masaüstü Resimler Kişiliğinizi Yansıtıyor

Psikolog Donna Dawson’un Windows masaüstlerinin kullanımını analiz ederek gerçekleştirdiği çalışma altı temel kişilik türünü ortaya …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir