Anasayfa / Aile / Evlilik / Fonksiyonel Aile Danışmanlığı Kuramı

Fonksiyonel Aile Danışmanlığı Kuramı

Fonksiyonel aile danışması Cole Barton, James Alexander ve Bruce Parson tarafından 1980’li yıllarda geliştirilmiştir. Bu danışmanlar ailelerle birlikte çalışırken davranışçı aile danışmasının ilkelerinden faydalanmışlardır.Aile danışması alanında, fonksiyonel aile danışması geniş bir kabul görmüş ve etkili olarak değerlendirilmiştir. Fonksiyonel aile danışması gelişiminden dolayı,davranışçı kuram ile sistem teoirisinin birleşmesi gibi algılanır. Ancak fonksiyonel aile danışması yalnızca sistem kavramları ve davranışçı ilkelerden oluşmuş değildir. Bu yaklaşımın yeni bir klinik model olduğu kabul edilir. Sistem teorisi ile davranışçı kuramdan ortaya çıkmıştır ama onların ikisinden de farklıdır.

Barton ve Alexander (1981)’e göre, fonksiyonel aile danışması geleneksel yaklaşımlara göre davranışları farklı açıklar. Geleneksel yaklaşımlar bir bireyin davranışlarını anlamlı bulurken; fonksiyonel aile danışması bulmaz. Onlara göre davranışlar bir bütün olarak değerlendirilir. İnsanlar,kişiler arası bir çevre yaratırlar ve bu çevrede tepki verirler.Bu açıdan; bireyin davranışları bazı sonuçlara neden olurken,aynı zamanda bu davranışlar başka insanların davranışlarına veya çevredeki diğer faktörlere yol açar. İnsanların davranışlarının şartlı olması fenomenlere benzetilebilir.

Bir insan diğerinden bir şey talep eder, ama bunun için sanki diğerlerinin ona bunu verecekmiş gibi davranması gerekir. İnsanlar bu davranışları, buna zorlayan bir çevre içinde yaparlar. Soru şudur: İnsan ve çevre anlamlı bir davranış yaratabilmekte midir? Çünkü, insan ve çevre karşılıklı olarak davranışı yaratırlar.Fonksiyonel aile danışmasına göre, bu süreç karşılıklı ve döngüsel bir biçimde oluşur. Bu içerikte bir bağlantının meydana gelmesi davranışa anlam verir. Bu nedenle, geleneksel yaklaşımların aksine davranışın anlamı bir bireye odaklanmaz.

Genel olarak, fonksiyonel aile danışmasına göre davranışlar bir son sonuç (end result) temelli değerlendirilir.Bu son sonuç veya fonksiyon, aile üyeleri arasında etkileşim sürecini yönlendirir.Yapılan bu davranış,bu sürecin ilişkili çıktısı olarak nitelendirilir.Davranışlar bu süreç tarafından yönlendirilir.Fonksiyonel aile danışması,aileyi düzenli kişiler arası davranışların sürdürüldüğü bir yer olarak değerlendirilir.Fonksiyonel aile danışmasını uygulayacak olanlar,sistem algısına uyum sağlamalıdır.

Ayrıca aile sistemindeki diğer üyelerin düşünce ve hareketlerinin neden ve nasıl bireyleri duygulandırdığını anlamaya çalışmalıdır. Davranışın fonksiyonel olup olmadığını belirlemek yerine, danışan davranışın neden ve nasıl olduğunu, bu davranışların diğer aile üyeleri tarafından neden ve nasıl desteklendiğini, devam ettirildiğini anlamaya çalışmalıdır. Danışman, davranışın iyi veya kötü olduğunu belirleyen bir hakim veya bilir kişi değildir. Danışman yalnızca aile üyelerinin nasıl davranışta bulunduğunu anlamaya çalışır. Bu nedenle,bu yaklaşımın adı fonksiyonel aile danışmasıdır.

Fonksiyonel aile danışmasında iki temel yorum vardır:Birincisi, fonksiyonel aile danışmasında davranış kötü olarak açıklanmaz. Bunun yerine, danışman fonksiyonel aile danışmasını kullanırken, davranış birey ve aile sistemi için hizmet eden bir vazife olarak anlaşılmaya çalışılır. İkincisi,davranış ne iyi ne de kötüdür.Tersine, davranış yalnızca kişiler arası iletişimde özel sonuçlar yaratmak için bir süreçtir (Fenell ve Weinhold, 1989).

Danışma Süreci ve Teknikler

Fonksiyonel aile danışmasına göre bütün davranışlar uyum sağlayıcıdır. Davranışlar “iyi” ya da “kötü” olarak değil, her zaman bir fonksiyona hizmet ediyor olarak algılanır. Aile üyelerinin kişiler arası fonksiyonları çeşitli biçimlerde olabilir.Davranışlar, kişiler arası ve iç ruhsal ilişkilerde ailenin ihtiyacını karşılamak için çaba harcar. Davranışlar, üç kişiler arası durumdan birini başarmak için ailelere yardım eder. Bu üç kişiler arası durum şunlardır.

Bağlantı /yakınlık: Uzaklık/bağımsızlık: İlk iki durumun karışımı: (Gladding, 1998).Fonksiyonel aile, danışma Süreci çeşitli evrelerden oluşur.Birincisi, değerlendirme evresinde danışman çeşitli aile üyelerinin fonksiyonlarını belirmeye çalışır.İkinci evrede, aile sisteminde değişim başlatılır.Tutumlar, beklentiler duygusal tepkiler değiştirilmeye çalışılır.

Fonksiyonel aile danışmanları müdahalelerinde, bazı sistemci ve davranışçı ilkeleri kullanırlar.Yeniden nitelendirme (relabelling) kullanılan ilk metoddur. Danışmanın ikinci evresinin amacı, ailenin daima fonksiyonel olmasına yardımcı olmaktır. Bu şöyle sağlanır:

  • İlişki dinamiklerini sağlama,
  • Aile üyelerinin düşüncelerini, duygularını ve davranışlarım birbirleri ile ilişkilendirme,
  • Şu anki aile davranışlarının fonksiyonlarını yorumlama,
  • Suçlamayı azaltmak için davranışları yeniden adlandırma,
  • Bırakılan davranışların aileyi nasıl etkileyeceği hakkında tartışma,
  • İşlemleri ve bir bireyden bütün aileye doğru yöneltme.

Üçüncü evrede, olumlu değişimin devam ettirilmesi için eğitim önemlidir.Fonksiyonel aile danışmasında, ustalaşmak ve etkili müdahaleler yapabilmek için danışman’m birbirinden farklı üç berceriyi geliştirmesi gerekir.Bu becerileri şu şekilde açıklamaktadır

1. Kavramsal Beceriler
2. Teknik Beceriler Teknikler aile fonksiyonlarının dört alanında değişim yapmak için kullanılır:
? Kendini ve diğer aile üyelerinin algılanması
? Sahte davranışlar gibi özel örtülü davranışlar
? Depresyon, anksiyete gibi özel psikolojik durumlar
? Aile üyeleri arasındaki iletişim.
3. Kişiler Arası Beceriler
Aile danışmanları, ailedeki problemli davranışları değiştirmek için yardım etmeden önce, ailenin nasıl fonksiyonda bulunduğunu ve ailede nelerin değişmesi gerektiğini bilmeleri gerekir. Aile sistemindeki kuralları değiştirmek için spesifik teknikler kullanılır. Bu teknikleri şöyle sıralayabiliriz:
1. Etkileşimin dinamiklerini belirlemek için soru sorma
2. Bir aile üyesinin duygusu, düşünce ve davranışlarının diğer aile üyelerinin duygu, düşünce ve davranışları üzerindeki ilişkisini görme
3. Aile üyelerinin davranışlarının fonksiyonlarını yorumlama
4. Aile üyelerini kınamadan onların davranışlarını yeniden nitelendirme
5. Aile fonksiyonlarım etkileyen semptomlu davranışların etkilerini direkt tartışma
6. Danışmanın odak noktasını hasta üyelerden diğer aile üyelerine kaydırma

Bu özel tekniklerden her biri, aile üyesinin ailedeki farklılıklar hakkında düşünmelerini sağlar. Ayrıca etkileşimin daha iyi olmasına yardım eder.Fonksiyonel aile danışmasında, danışma süreci oldukça yönlendiricidir, “doğru” ve “gerçeğe” dayanmaz.Danışmanlar, aileye nazaran aileyi daha az doğru ve gerçek olarak betimler. Fonksiyonel aile danışmasında, müdahalenin amacı bireylere alternatif özellikler katmaktır.Bu şekilde, aile daha etkili davranır ve kişiler arası fonksiyonları korumak için etkili süreçleri güçlendirir.

Güçlü ev Sınırlı Yanlar

Fonksiyonel aile danışması sağlam temellere dayanır.Bu yaklaşım, etkili bir danışma için gerekli olan fakat yeterli olmayan özel kişiler arası becerisi olan danışmanları önemli görür. Ayrıca, hasta davranışlar üzerinde odaklaşır ve bunları sistem perspektifi içinde anlamaya çalışır. Bu yaklaşımın sınırlı yanlarını ise şöyle sıralayabiliriz:Duyguların içsel fonksiyonlarını küçümser. Ayrıca, özel gizli davranışlar üzerinde çok fazla durur. Ancak, bilişsel ve duygusal yönler ile yeterince ilgilenmez. Bir başka tehlike de, değerlendirme aşamasında ailenin danışman’dan uzaklaşma olasılığının olmasıdır.

Hakkında İdris Gündüzalp

PdrGünlüğü sitesinin kurucu ve editörü olarak yaklaşık 6 yıldır burada yazıyorum. Uzmanlığım çocuk ve ergen psikolojisi olmakla beraber temel amacım mesleğimiz için faydalı paylaşımlarda bulunmaktır.

İlginizi Çekebilir

Sosyal Medya Ne Kadar Güvenli?

Bilişim teknolojisindeki hızlı gelişmeler sanal ortamdaki güven sorununu da beraberinde getirdi. En basitinden Faceb**k gibi …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir