Anasayfa / Psikoloji / Eğitim Psikolojisi / Dikkat ve Dikkat Kategorileri

Dikkat ve Dikkat Kategorileri

Organizma ,her zaman bir çok uyaranla karşı karşıyadır. Ancak organizma, duyusal mekanizmalarla (görsel, işitsel vb) alınan bu uyaranların tümüne birden eşit ölçüde tepkide bulunamaz. Başka bir anlatımla duyusal mekanizmalarla alınan uyaranlar, çevresel koşullar ve bireyin içinde bulunduğu psikolojik bağlama göre, organizma tarafından seçici bir biçimde algılanır.

Buna göre dikkat olgusu açısından kilit kavram, seçiciliktir. Burada karşımıza çıkan temel soru şudur;organizma neleri, neden seçerek algılar. Bu soruya iki şekilde yanıt verilebilir.

1.Organizmanın sahip  olduğu sinir sistemi, uyaranlar arasında yoğunlaşma açısından belli bir kapasiteye sahiptir.

2.Organizma içsel yaşantılara bağlı olarak belli gereksinmelerin doyurulması amacına göre işleyen programlanmış bir yapıya sahiptir.

Seçicilik kavramı , sinir sisteminin sınırlı bir kapasiteye sahip olması ve organizmanın amaçlara göre davranımda bulunma eğilimi ile açıklanabilir. Demek ki dikkat, duyusal mekanizmalarla alınan uyaranlardan herhangi birinin, diğerlerinden belli amaçlara  göre seçilip ayıklanması işlemidir. Her durumun özgün koşullarına göre, diğerlerinden seçilerek ayıklanan ve üzerinde yoğunlaşılan uyaran grubu farklılaşabilir. Bu durum dikkatin, organizmanın  duyduğu gereksinimler açısından yönlendirilen ve yapılandırılan bir süreç olduğunu göstermektedir.

Dikkat Kategorileri

Organizma her durumda uyaran grupları üzerinde farklı biçimlerde odaklanma eğilimindedir. Odaklanma bir bakıma şekil zemin algısı kavramında söz edildiği gibi, birincil(başat) ve ikincil(çekinik) olmak üzere iki düzeyde gerçekleşir. Birincil dikkat,  yoğunlaşmış dikkat olarak da adlandırılabilir. İkincil dikkat süreci ise,genellikle yoğunlaşılan uyarıcı grubuna ilişkin arka plan değişkenler üzerinde odaklanır. Ancak ikincil dikkat, bazen yoğunlaşılan birinci dikkat sürecini  bozucu etkilerde taşıyabilir.

Örneğin ;belli bir zaman kesitinde aynı konuya ait iki ayrı uyaran grubu ile karşı karşıya bulunan organizma, bunlardan biri üzerine yoğunlaşırken, diğeri birinci ile ilişkili olduğu oranda tamamlayıcı nitelikler taşır. Fakat farklı konulara ilişkin iki ayrı uyaranla karşılaşılan organizma, bunlardan birini seçerek diğerini gölgeler. Bu durum dikkat olgusunun, seçici ve eleyici işlevlere sahip olan bilişsel süreçler tarafından yönlendirildiğini göstermektedir.

Öte yandan dikkat olgusunun sıçramalı ve değişken bir karakter gösterdiği bilinmektedir. Bu nedenle başlangıçta yoğunlaşılan uyaran grubu, süreç içinde organizma tarafından yeterince anlamlı ve amaca uygun bulunmazsa geri plana düşebilir. Dolayısıyla öğretim yaşantılarının dikkat edici  ve ilginç olmasına özen göstermelidir. Çünkü öğretim yönetimindeki başarı, bir anlamda dikkat süreçlerinin amaç, içerik ve yöntem bağlamında konu üzerinde odaklanma düzeyine bağlıdır.

Başka bir deyişle tek başına konunun,amacın, içeriğin ve ya yöntemin ilginç olması yeterli değildir. Ayrıca benzer uyaranların sık tekrarlanması ya da sürekli aynı biçimde kullanılması da dikkatte kaymalara neden olabilir. Gerçekte dikkat sürecini etkileyen bir dizi psikolojik, çevresel ve sosyal  değişken vardır. Bu nedenle dikkati etkileyen değişkenlerde daha ayrıntılı olarak değinmek yaralı olacaktır.

Hakkında Admin

PdrGünlüğü sitesinin kurucu ve editörü olarak yaklaşık 6 yıldır burada yazıyorum. Uzmanlığım çocuk ve ergen psikolojisi olmakla beraber temel amacım mesleğimiz için faydalı paylaşımlarda bulunmaktır.

İlginizi Çekebilir

Dikkat ve Dikkat Sürecini Etkileyen Değişkenler

Dikkat sürecinin işleyişini araştıran deneyler, aynı anda verilen iki veya daha çok uyaranın organizma tarafından …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir