Anasayfa / Psikoloji / Çok Boyutlu Bakış Yaklaşımı Açısından Mükemmelliyetçilik

Çok Boyutlu Bakış Yaklaşımı Açısından Mükemmelliyetçilik

Bireyin kendi içindeki bileşenleri kadar kişiler arası bileşenleri üzerine de odaklanılmasıyla, mükemmelliyetçilik çok boyutlu bir yapı olarak çalışılmaya başlanmıştır. Mükemmelliyetçiliğin çeşitli boyutlarını açıklayan iki yaklaşım bulunmaktadır.Bunlar Frost, Marten, Lahart ve Rosenblate (1990) ile Hewitt ve Flett (1991)?in mükemmelliyetçiliği ölçmek için geliştirdikleri çok boyutlu mükemmelliyetçilik ölçeklerinde görülmektedir.

Frost ve arkadaşları (1990)?nın geliştirdiği Çok Boyutlu Mükemmelliyetçilik Ölçeği, 35 maddelik, 5?li likert tipi bir ölçektir ve altı boyutu içermektedir.Mükemmelliyetçiliğin bu altı boyutu kısaca şöyle açıklanmıştır:

Hatalara Aşırı Dikkat: Hata yapmanın başarısızlıkla aynı anlama geldiği, bu yüzden hata yapmamanın çok önemli olduğu biçiminde bir inanç eğilimini tanımlar.  Hatalara aşırı dikkat etmeye, insanlar tarafından eleştirilme endişesi ve sosyal kaygı da eşlik eder.

Yüksek Kişisel Standartlar: Bireyin kendisi için yüksek standartlar belirlediği, bunlara ulaşamamanınsa ikinci sınıf bir insan olma anlamına geldiği biçiminde bir inancı yansıtır.

Kendi Davranışlarından Kuşku Duymak: Davranışlarından aşırı kuşku duymaya sıklıkla takıntılı düşünce bozukluğu (obsesif kompulsif bozukluk) olan kişilerde rastlanır.Kendi davranışlarından kuşkulanan bireyler,işleri üzerinde çok fazla zaman harcayabilir ve işlerini tekrar tekrar kontrol etme gereksinimi duyabilirler.

Düzen Gereksinimi: Temizlik ve düzenle ilgili aşırı bir dürtü durumudur.  Düzenli olmak olumlu bir özellik olmasına karşın düzenlemeye aşırı düşkün kişiler, bununla o kadar çok zaman harcarlar ki, sonunda asıl önemli işlerini bitiremezler.

Yüksek Ailesel Beklentiler: Bu boyut, mükemmelliyetçiliği açıklamada diğer boyutlardan daha yararlıdır.Başkalarına karşı mükemmel bir performans gösterme baskısıyla yaşayan kişiler için anne babalar dışsal baskı öğesi durumuna gelebilir.  Sosyal kaygı yaşayan ve utangaç olan bireylerin çoğu, anne babalarının kendileriyle ilgili büyük beklentilere sahip olduklarını belirtmişlerdir.

Aşırı Ailesel Eleştiri: Anne babaların büyük beklentileriyle bağlantılı bir boyuttur.Kişi, ailesinin hatalara karşı aşırı eleştirel yaklaştığını hissederse, onda mükemmelliyetçilik eğilimi başlayabilir.Ailenin büyük beklenti ve eleştirilerine toplumsal kaygı eşlik etmeye başlar ve kişide çevreden gelecek olumsuz tepkiye karşı da endişe duygusu gelişir.

Hewitt ve Flett ise mükemmelliyetçiliği üç boyut altında incelemişlerdir.Bu boyutlar, kendine yönelik,başkalarına yönelik ve başkalarınca belirlenen mükemmelliyetçiliktir.Kendine yönelik mükemmelliyetçilik, bireyin kendisi için gerçekçi olmayan standartlar koyması, kendini aşırı eleştirel bir biçimde değerlendirmesi ve mükemmeli elde etme ve hata yapmaktan kaçınma için yüksek bir motivasyona sahip olması olarak açıklanmaktadır.

Başkalarına yönelik mükemmelliyetçilik de aynı boyutları içermektedir; aradaki tek fark, bireyin koyduğu bu güç standartlara çevresinin uymasını beklemesidir.Bu anlamda başkalarına yönelik mükemmelliyetçilik mükemmelliyetçiliğin kişiler arası bir boyutu olarak ele alınmaktadır.Başkalarınca belirlenen mükemmelliyetçilik ise,bireyin,başkalarının kendisiyle ilgili gerçekçi olmayan beklentilerinin olduğunu ve kendisini aşırı ölçüde eleştirdiklerini düşündüğü boyuttur.Burada en önemli rolü bireyin algıları oynamaktadır;çünkü birey, çevresindeki kişilerin kendisinden kusursuz davranışlar beklediklerini algılamaktadır.

Mükemmelliyetçiliğin bu boyutları pek çok psikolojik sorunla ele alınmıştır.Çalışmalar, başkalarınca belirlenen mükemmelliyetçiliğin, depresyon ve kaygı, intihar girişimi, alkol bağımlılığı ve çeşitli kişilik bozuklukları ile olumlu yönde ilişkili olduğunu göstermektedir. Kendine yönelik mükemmelliyetçilik ise, yine hem depresyon hem de ümitsizlik ile olumlu yönde ilişkili bulunmuştur.Başkalarına yönelik mükemmelliyetçilik, diğer boyutlara göre mükemmelliyetçiliğin psikolojik semptomlarla en az ilişkili olan boyutu olarak görülmüştür.

Mükemmelliyetçilik, birçok psikolojik sorunun temelinde yer alabilecek çok yönlü bir kişilik özelliğidir.Yapılan araştırmalarda mükemmelliyetçiliğin,yukarıda belirtilen sorunlardan farklı olarak, erteleme davranışı, yeme bozuklukları,cinsel işlev bozuklukları, sosyal fobi ve kaygı, obsesif-kompulsif bozukluk ve panik bozuklukla anlamlı derecede ilişkili olduğu saptanmıştır.

Ulu, mükemmelliyetçiliğin, çeşitli psikolojik sorunlara zemin hazırlaması yanında,beraberinde getirdiği yoğun stresin mide ve bağırsak sorunları, çeşitli ağrılar ve dermatolojik problemler gibi fiziksel sorunlara da neden olabileceğini belirtmiştir.Ayrıca mükemmelliyetçilik, okul hayatında verimsizlik, yaratıcılıkta düşüş,kişiler arası ilişkilerde yoğun çatışma ve güvensizlik, yakın arkadaşlıklar kuramama gibi yaşamın bütün alanları kapsayacak etkilere sahiptir.

Hakkında İdris Gündüzalp

PdrGünlüğü sitesinin kurucu ve editörü olarak yaklaşık 6 yıldır burada yazıyorum. Uzmanlığım çocuk ve ergen psikolojisi olmakla beraber temel amacım mesleğimiz için faydalı paylaşımlarda bulunmaktır.

İlginizi Çekebilir

Rüyanızda Gördüğünüz Renklerin Anlamları

Hemen hemen herkesin gördüğü hayali dünyadan yaşam kesiti olarak bilinen rüyalar, bu hayali dünyada  gördüğümüz …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir