Anasayfa / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik / Benlik,Benlik İmgesi ve İdeal Benlik

Benlik,Benlik İmgesi ve İdeal Benlik

1. Benlik (Öz)

Özgüvenin  tanımını  yapmadan  önce,  özgüven  ile  ilgili  olduğunu düşündüğümüz  bir  takım  kavramlara  öncelikle  yer  vermeyi  uygun  gördük. Özgüvenle  ilgili  olarak  karşımıza ilk  çıkan  kavram  öz  yani  benlik  kavramı  oluyor. Uzmanlar  benliği  bireyin  doğuştan  getirdiği  gizil  güçlerinin  çevresinin  de  etkisiyle edinik  bir  yapı  alması  olarak  tanımlıyorlar.  Benlik  konusunda  bireyin  kendini  görüş  ve  algılayış  biçimi  de  son  derece önemlidir.  Yani  bireyin  nasıl  olduğundan  çok,  kendisini  nasıl  gördüğü  önemlidir. William  James?e  göre  benliğin  dört  yönü  vardır  ve  insanlar  kendilerini  bunlardan biriyle veya birkaçıyla tanımlarlar.

  1. Maddesel Benlik (Material Self)
  2. Sosyal Benlik (Social Self)
  3. Ruhsal Benlik (Spritual Self)
  4. Saf Ego (Pure Self)

Daha  öncede  söz  ettiğimiz  gibi  benlik  bireyin  kendisini  görüş  ve  algılayış biçimidir. Maddesel  benlik;  kişinin  kendisini  sahip  olabildiği şeyler  olarak  görmesi ve  algılaması. Kişinin  kendisine  ait  olan  her şey  maddesel  benliğin  içine  giriyor.Vücudu,  evi,  arabası,  elbiseleri  gibi.  Sosyal  benlik,  kişinin  sosyal  yaşamı  içinde taktığı  pek  çok  maskeye  uygun  olarak  davranması,Ruhsal  benlik  ise  bireyin  sahip olduğu  yetenekler,  ilgiler  ve  tutumlar  ile  kişinin  bunları  kendisince  derecelendiriş biçimleridir. Saf  ego  ise  bireyin  sahip  olduklarından  kendisini  ayırabilmesidir

Öyleyse  benliğe  bireyin  kendini  sahip  olduklarından  ayırması  da  diyebiliriz. Birey  kendini  sahip  olduklarından  ayıramadığı  takdirde  kendini  tanıyamama,  benlik karmaşası,  özünden  ayrı  düşmek  gibi  sorunlarla  karşılaşması  kaçınılmaz olabilmektedir.

Benlik  kavramının  gelişimi  ise  dinamik  bir  süreçtir.  Benliği  tanımlarken doğuştan getirilen gizil  güç olmakla  birlikte  çevrenin  de  önemini  ifade  etmiştik.  Bu yüzden  benlik  gelişimi  doğumla  başlar  ve  bedensel,  ruhsal  ve  toplumsal  gelişmeler benliğin oluşumunu etkiler.

İnsanın  doğduğu  andan  itibaren  kendisi  ve  çevresi  ile  etkileşimi  içerisinde kendisi  ile  ilgili  çeşitli  algılar  oluşturur.  Algılanan  benliğin  beğenilmesi  sonucu özsaygı buna bağlı olarak da özgüven oluşur.

Benlik  kavramının gelişiminde,  bireyin çevresi  ile olan  ilişkileri, iletişimi  ve yaşantılarının  algılanış  biçimlerine  göre  oluşan  ve  değişim  gösteren  bir  süreçtir. Bireyin  çevresindeki  insanlar  tarafından  olumlu  olarak  değerlendirilme  ve  kabul edilme  gereksinimin  karşılanması  bireyin  kendini  algılama  biçimini  önemli  ölçüde etkiler.  Bu  konuda  memnun  eden  veya  hayal  kırıklığına  uğratan  yaşantılar  bireyin kendine  değer  verme  duygusunu  oluşturur.  Bu  duygu  zamanla  öğrenilerek  gelişir.

Bireyin  özsaygı  ve  buna  bağlı  olarak  özgüveni  bir  kez  oluştuktan  sonra,  zamanla diğer  insanların  değerlendirilmelerinden  etkilenmeden  varlığını  sürdür  ve  bireyin tüm  davranışlarını  etkisi  altına  alır.  Benlik  gelişiminde özellikle anne babanın tutum ve davranışları çok önemlidir. Benlik algısı olumlu olan anne  babaların  çocukları  da  benlik  algısının  olumlu  olacağı  bilinen  bir  gerçektir.

Disiplin  ve  sevgi  yoluyla  ebeveyn  çocuklarının  benlik  algısını  geliştirebilirler. Aynı şekilde okul yaşantısı, ergenlik döneminin sağlıklı bir şekilde atlatabilmesi de bireyin benlik algısını olumlu yönde etkileyecektir.Benlik  algısının  çarptırıldığı  durumlarda  ise  özsaygı  ve  özgüven  gerçekçi olmaz.  Kendini  her  yönden  mükemmel  gören  ve  kıskanıldığını  sanan  bir  kişide benlik  algısı  yüksek  olabilir.  Bu  durumdaki  bireylerdeki  benlik  saygısı sahte  benlik saygısıdır.  Tabi  ki  tam  tersi  de  mümkündür.  Benlik  algısı  düşük  olan  bireylerde  de benlik  saygısının  düştüğü  görülebiliyor. Her  iki  durumda da  benlik  kavramının  çarpıtılması  ve  gerçekçi  olmayan  özsaygı  ve  özgüven  söz konusu olmaktadır.

2. Benlik İmgesi (Benlik İmajı)

Benlik  kavramını  birinci  öğesi  olan  ?benlik  imgesi?  bireyin  sahip  olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. Çocuğun anne-babasının gözündeki konumu  çocuğun  kendisine  ilişkin  bir  imgeye  sahip  olmasını  etkiler.  Örneğin çocuğun ailede isteniyor olması, zeki, akıllı, başarılı, yetenekli veya vasat görülmesi gibi.

Çocuğun  kendine  ilişkin  benlik  imgesi,  genellikle  onun  kendi  vücudu  ile ilgilidir.  Okula  başladığı  zaman  ise  yeni  deneyimler  kazanır  ve  benlik  imgesi bedensel  yönü  yanında  okul  başarısı,  sosyal  ilişkileri  gibi  yeni  bir  boyut  da değerlendirilir. Şüphesiz benlik imgesinin sadece çevrenin verdiği  geri  bildirimlerden  etkilenerek  biçimlenmesi  ve  gelişmesi  söz  konusu değildir. Benlik  gelişiminde  birey  pasif  değil  aktiftir.  Benlik  algısını  etkileyen etkenlerden  söz  ettik  özellikle  aile  ve  çevre  çok  önemlidir.  Fakat  benlik  imgesi bireyin zihinsel kapasitesi ve deneyimleriyle çevreden aldığı geri bildirimleri kendine göre yorumlayabilmesiyle oluşur.

Bireyin  özgüveni  ile  benlik  imajı  arasında  önemli  bir  ilişki  olduğunu düşünüyoruz. Bireyin  kendini  yeterli  ve  sevilebilen  bir  insan  olarak  görmesi  ile çirkin,  başarısız,  vasat  ve  zayıf  bir  birey  olarak  görmesinin  özgüvenine  çok  farklı etkileri  olacağı  muhakkaktır.  Bu  yüzden  gerçekçi  bir  benlik  değerlendirilmesi yapılmalıdır.Gerçekçi  benlik  değerlendirilmesinde  iki  önemli  nokta  vardır.  Güçlü yönlerimizin farkında olmak ve zayıf  yönlerimizi aşağılayıcı  sözcükler kullanmadan gerçekçi ve belirgin bir biçimde betimlemek.

Güçlü  yönlerimizi  küçümseyip  zayıf  yönlerimizi  büyütmek  yerine,  gerçekte olduğumuz kişinin değerini kavramayı öğrenebiliriz.Bu  anlamda  atılacak  ilk  adım  benlik  imajımızı  ayrıntılı  bir şekilde  anlatan Benlik  Kavramı  Çizelgesi  hazırlamak  olabilir.  Kendimizi,  fiziksel  görünüm, başkaları  ile  ilişkilerimiz,  kişiliğimiz,  başkalarının  bizi  nasıl  gördükleri,  okul  ya  da işteki  başarımız,  günlük  işlerdeki  başarımız,  zihinsel  işleyişimiz  gibi  yaşamımızın pek  çok  yönü  ile  ilgili  ayrıntılı  olarak  değerlendirebiliriz.Sonuçta  pek  çoğumuz  olumlu  yönlerimizin  daha  fazla  olduğunu  görürüz ancak  eksikliklere  odaklanırız.  Kendimizi  olduğumuz  gibi  kabul  etmek  olumsuz yönlerimizi  de  yargılamadan  yapıcı  bir  dil  ile  geliştirmeye  çalışmak  kendimize verdiğimiz değerdir.

3.İdeal Benlik

Benlik  kavramının  ikinci  boyutu  olan  ideal  benlik  kavramı  benlik  imajının gelişmiş halidir.Birey çocukluktan itibaren sahip olması gereken özelliklerinin neler olduğunu öğrenir. Bu ideal davranışlar, beceriler ve özellikler genellikle içinde yaşanan toplum tarafından  kabul  edilen  ideal  standartları  belirtir.  Bu  bağlamda  ideal  benlik  bireyin olmak istediği benliktir.

Benlik  imgesi  ile  ideal  benlik  arasındaki  uyum  özgüveni  olumlu  yönde etkileyecektir.  Tabi  bunun  için  birey  benlik  imajını  kazanmalı  ve  kişisel özelliklerinin farkında olmalı. Aynı zamanda bireyin ne olduğu ve ne olmak istediği konusunda karşılaştırma yapabilme yeteneğine sahip olması gerekmektedir.

Hakkında İdris Gündüzalp

PdrGünlüğü sitesinin kurucu ve editörü olarak yaklaşık 6 yıldır burada yazıyorum. Uzmanlığım çocuk ve ergen psikolojisi olmakla beraber temel amacım mesleğimiz için faydalı paylaşımlarda bulunmaktır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir