Anasayfa / Pedagoji / Akran Zorbalığına İlişkin Kuramsal Açıklamalar

Akran Zorbalığına İlişkin Kuramsal Açıklamalar

Araştırmacılar, zorbalığa ilişkin açıklamalarını farklı kuramlara dayandırmaktadırlar. Literatürde çoğunlukla sosyal bilgi işleme, zihinsel çerçeve kuramı ve ahlak gelişimi kuramlarının zorbalığı açıkladığı görülmektedir.

1.Sosyal Bilgi İşleme Kuramı

İnsanın bilgiyi işleme, kazanma ve kullanma şeklini betimleyen kavramsal bir yaklaşım olarak bilgi işleme kuramı, insanı bir bilgi işleme sistemi olarak görmektedir. Bilgi işleme kuramı bireyin çevresel ve içsel bilgiyi nasıl işlediğini, kullandığını ve bu süreçle ilgili mekanizmaların neler olduğunu anlamayı amaçlamaktadır.Bilgi işleme kuramına benzeyen sosyal bilgi işleme kuramı ilk kez 1986 yılında Dodge tarafından oluşturulmuştur. Sonrasında ise 1994 yılında Crick ve Dodge tarafından gözden geçirilerek günümüzdeki son halini almıştır.

Crick ve Dodge (1994)?e göre bireyler biyolojik kapasiteleri ve geçmiş yaşantılarındaki deneyimleri ile sosyal durumlara tepki vermektedirler. Başlangıçta durumsal ipuçların kodlanması, yorumlanan ipuçlarının simgeleştirilmesi/ yorumlanması, zihinsel olarak duruma en iyi tepkinin aranması ve tepki seçmek olarak 4 ana süreçten oluşan Sosyal Bilgi İşleme Kuramının son şeklinde ise davranışı, sosyal bilgiyi işleyen 6 sıralı basamakta açıklamaktadır (Akt: Totan, 2008). Bunlar;

Birey bilgi işleme sistemi içinde yer alan kendine has kodlama alıcıları ile bilgiyi kodlara dönüştürerek alır.

Alınan kodlar bireye aittir ve bireysel olarak algılanarak, yorumlanırlar.

Algılanan bilgi açıklanır ve hedef ortaya çıkar.

Birey vereceği olası tepkiler için veya kendisine ait benzersiz gelişmeler için fikirler arar.

Olası fikirler arasında en uygun tepki kararlaştırılır.

Bireysel düşünceyi davranışsal tepki takip eder. Kararlaştırılan tepki davranışa dönüşür.

2.Zihinsel Çerçeve Kuramı

Sutton, Smith, Swettenham (1999), Sosyal Bilgi İşleme Kuramının sosyal yetersizliklerin zorbalığın ortaya çıkmasına neden olmaktadır görüşüne karşı çıkarak Zihinsel Çerçeve Kuramını geliştirmişlerdir. Bu görüş bireylerin bireysel yeterlilikleri doğrultusunda sahip oldukları zihinsel kapasitelerinin davranışları yorumladığını ve açıkladığını savunmaktadırlar. Bireylerin zihinsel çerçeveleri ne kadar iyi gelişirse diğer insanların duygularını ve hislerini anlamaları da o oranda artmaktadır ( Akt: Totan, 2008).

3.Ahlak Gelişimi Kuramı

Ahlaki gelişim kuramına göre zorbalık ahlaki boyutlar olmaksızın tam anlamıyla anlaşılmayacaktır. Ahlaki gelişim kuramı birbiriyle bağlantılı olan sosyal bilişleri ve zorbalık davranışlarını Rest (1983)?in Piaget ve Kohlberg?in ahlak gelişimi temellerine dayandırdığı, ahlak gelişiminde Dört- Bileşen Modeli ile açıklamaktadır. Bunlar; Ahlaki duyarlılık ( ahlaki bir problemin varlığından haberdar olmak), Ahlaki yargılama (ahlaki bir tepkiye karar vermek), Ahlaki güdülenme ( ahlaki bir tepkide bireyin değerleri ve öncelikleri yerleşik olarak bulunmaktadır) ve Ahlaki kişilik ( ahlaki tepkiyi yerine getirmek ve uygulamak).

Son iki ahlaki gelişim basamağı olan Ahlaki güdülenme ve Ahlaki kişilik basamakları ahlaki davranışın birer öğesi olmalarından dolayı doğrudan zorbalığın öğesi olma durumundadırlar. Yine de bu durumun tercih edicisi bireydir. Birey doğrudan bir davranışa saldırganca veya saldırganca olmayan bir tutumla tepki üretip üretmemekle bilişsel karar verme yetisine sahiptir (Akt: Totan, 2008).

Hakkında İdris Gündüzalp

PdrGünlüğü sitesinin kurucu ve editörü olarak yaklaşık 6 yıldır burada yazıyorum. Uzmanlığım çocuk ve ergen psikolojisi olmakla beraber temel amacım mesleğimiz için faydalı paylaşımlarda bulunmaktır.

İlginizi Çekebilir

Akran Zorbalığı ve Türleri

Akran zorbalığı her geçen gün okul çocuklarının daha büyük bir bölümünü etkileyen önemli bir problemdir.Zorbalık …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir